Een literaire estafette met Nana Kwame Adjei-Brenyah, Neske Beks, Aafke Romeijn, Rebecca Solnit (online), Robin Block, Pola Oloixarac e.v.a..

Whose House is This? was het festivalthema van Winternachten 2022. In dit programma presenteerden we een spannende estafette van voordrachten en muziek, waarin al onze festivalauteurs hun eigen draai aan het thema mogen geven. Samen lieten zij een stevige wind waaien door het huis van de familie, de samenleving en de literatuur.
Alle invalshoeken van vier dagen Winternachten kwamen aan bod in Whose House is This?; een bonte parade aan auteurs en performers trok voorbij. Verschillende stemmen gaven totaal verschillende antwoorden op deze grote festivalvraag. We luisterded naar verhalen over thuis zijn, naar kritische verhalen over de instituten waaraan wij onderworpen zijn, naar warme verhalen die staan als een huis, en veel meer.

Auteur en kunstenaar Neske Beks zette haar tanden in ons thema, auteur Pola Oloixarac liet ons meegenieten van Mona, haar parodie op de literaire wereld, multitalent Aafke Romeijn trakteerde ons op muziek, en schrijver en activist Rebecca Solnit (Men Explain Things to Me) kwam vanuit de Verenigde Staten toch een beetje thuis op ons podium.

Voertaal: Engels. Meer details bekijken

Kunstenaars Bruno Ferro Xavier da Silva en Gwen Stok werken samen onder de noemer Trompette de la Mort sinds 2014. Hun kunst heeft een macabere maar speelse uitstraling, alsof je de eregast bent onder de kannibalen, terwijl je probeert de juiste tafelmanieren te onthouden. Ze zijn gespecialiseerd in inkttekeningen (klein en groot) maar ook in schilderijen. In de foyer van PAARD zag je hen live schilderen op kamerschermen en ontdekt je bijzondere tafelkleden. Meer details bekijken

Met Manon Uphoff, Shantie Singh, Sanneke van Hassel, Raoul de Jong, Müesser Yeniay, Margijn Bosch & Meltem Halaceli
Voor wie is thuis echt thuis? Wat als je veiligste plek helemaal niet veilig is? Waarom klinkt ‘huiselijk geweld’ als iets ‘huiselijks’, gezelligs? Onder het thema Whose House is This? moeten we het ook hebben over geweld van de mens binnen de muren, over oorlog en vrede onder het eigen dak, over een onveilige binnenwereld die vaak onzichtbaar blijft. Huiselijk geweld, vooral tegen vrouwen, bestaat niet uit geïsoleerde incidenten - het is een maatschappelijk probleem. Of zoals Manon Uphoff in een interview zei: ‘Het zijn scherven die met elkaar een spiegel vormen waar je als samenleving in moet gaan kijken.’

Wat vertelt de literatuur ons over dit grote thema? We nodigden je graag uit voor een eerste verkenning, een collage van literaire teksten over huiselijk geweld.
Samenstellers Manon Uphoff en dramaturg Iris van Vliet hadden in samenwerking met schrijvers Shantie Singh en Sanneke van Hassel, die net als Uphoff deel uitmaken van schrijverscollectief Fixdit, en Meltem Halaceli en Ellen Walraven van Winternachten, voor dit programma een groot aantal fragmenten verzameld. 

Schrijvers Manon Uphoff, Sanneke van Hassel, Shantie Singh, Raoul de Jong, Müesser Yeniay, Meltem Halaceli en acteur Margijn Bosch lazen deze fragmenten in een intieme setting, dichtbij het publiek. We lazen werk van en soms ook met de auteurs zelf: Elif Shafak, Manon Uphoff, Shantie Singh, Margaret Atwood, Rebecca Solnit, Alice Munro, Astrid Roemer, Philip Huff, A.M. Homes, Müesser Yeniay, Ronelda Kamfer en vele anderen. En ja, dat kon pijnlijk en confronterend worden. Maar dit thema verdiende een literaire verkenning en verdieping. Wat speelt er zich af in de verschillende kamers van steeds weer andere huizen? Wat betekent ‘thuis’ en voor wie? Wat is het, was het en zou het in de toekomst kunnen zijn?

Voertaal: Nederlands. Meer details bekijken

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs. Meer details bekijken

Over literatuur, poëzie, feminisme en geweld - met Müesser Yeniay, Çiler İlhan, Sanem Kalfa, Meltem Halaceli & Canan Marasligil (moderator)

In Wat zullen ze zeggen, Meltem? gingen Meltem Halaceli, Müesser Yeniay en Çiler İlhan in gesprek over wat literatuur en poëzie kunnen betekenen voor het bespreekbaar maken van geweld tegen vrouwen. Eerder begon Winternachten-programmamaker Meltem Halaceli al een podcastreeks over deze onderwerpen, waarin dit live programma uiteindelijk ook verwerkt werd. Wereldwijd is het partnergeweld jegens vrouwen en LGBT-groepen gestegen en is femicide een groeiend probleem. Geraakt door deze realiteit ging Meltem Halaceli op zoek naar de feministische waarden in haar familie en maakte er een podcast over. Haar moeders ogen werden geopend door romans en poëzie van Turkse, Russische en Amerikaanse auteurs die over de ongelijkwaardige positie van de vrouw schreven. Meltem ging in haar podcast ook in gesprek met schrijvers, dichters en experts en vroeg hen hoe zij hun literatuur en kennis inzetten om geweld tegen vrouwen bespreekbaar te maken.

In Wat zullen ze zeggen - live ontmoetten we allereerst de Turkse dichter Müesser Yeniay, die een aantal nieuwe gedichten ten gehore bracht. In de inleiding van haar laatste dichtbundel Sevgiliyle Daimi Konuşma (Eeuwig gesprek met de geliefde) schrijft ze: ‘Voor veel vrouwen in het oosten is het gedicht de enige plek waar ze bestaat.’ Wat betekent dit voor haar poëzie? De tweede gast Çiler İlhan, die in 2017 van Turkije naar Nederland verhuisde, sprak over haar nieuwste roman Nişan Evi (Engagement House) waarin vrouwen worden beschouwd als commercieel object, een lichaam en verder niets. Ilhans eerdere boek Sürgün (Verbannen) werd bekroond met de EU Literatuurprijs en is in twintig talen vertaald. Jazz-zangeres Sanem Kalfa omlijstte het gesprek met muziek. Het gesprek vond plaats onder leiding van Canan Marasligil, vertaler en schrijver.

Dit programma werd afgesloten met een vertoning van het Writers' Monument. Zoals elk jaar maakte Het Theater van de Verkeerde Beslissing ook dit jaar een actueel 'digitaal monument' voor de journalisten en schrijvers die vermoord zijn. Het monument was te zien tijdens de opening van Winternachten, om samen stil te staan, ons te bezinnen en ons te realiseren hoeveel mensen wereldwijd hun leven opofferen simpelweg door de pen te hanteren en de waarheid te willen vertellen.

Voertaal: Engels. Meer details bekijken

Boekentalkshow van ROSE Stories met Neske Beks, Sayonara Stutgard en Zawdie Sandvliet. Presentatie: Rachida Lamrabet

In deze aflevering van de feministische boekentalkshow Neverending stories, ging Rachida Lamrabet in gesprek met Neske Beks over haar bundel Echo. Hierin legt Neske Beks de vinger op de zere plek. Niet alleen is de witte blik in onze samenleving nog steeds dominant, Zwarte vrouwen delven dubbel het onderspit. In Echo laat Neske Beks door middel van een verzameling van essays, brieven en speeches zien hoe stelselmatig zij niet gezien en gehoord worden. Aan tafel schoven ook aan: spoken word artist Sayonara Stutgard en historicus Zawdie Sandvliet. Samen doken zij in de bundel Echo en sloegen ze bruggen tussen zwart en wit, spraken ze over het belang van het werk van Toni Morrison en lieten ze de Zwarte vrouwelijke stem luid en duidelijk klinken.

Neverending stories is de grensoverschrijdend inclusieve talkshow van ROSE stories. Een talkshow voor een nieuw en cultureel-divers publiek, niet alleen uit Nederland, maar ook België en zelfs de Nederlandse Antillen. In de talkshow worden recent verschenen boeken besproken die een nieuw licht werpen op thematiek die relevant is voor de superdiverse samenleving. Centraal staan de verhalen van biculturele schrijvers, met een focus op vrouwelijke schrijvers, als antwoord op de zeer actuele sociaal-ethische en maatschappelijke behoefte aan authentieke en van binnenuit vertelde verhalen die bijdragen aan betere representatie van de samenleving.
Neverending Stories was een initiatief van ROSE Stories, in samenwerking met deBuren, Writers Unlimited en Watershed en werd mede mogelijk gemaakt door Literatuur Vlaanderen en het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Voertaal: Nederlands.

Meer details bekijken

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs. Chris Keulemans interviewde Roanne van Voorst. Zij koos en vertelde over Winteren (originele titel: Wintering) van Katherine May. Meer details bekijken

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs.
Chris Keulemans interviewde  Aafke Romeijn. Meer details bekijken

Schitterende literaire nachtmerries uit Latijns-Amerika - met Pola Oloixarac, Agustina Bazterrica, Yentl van Stokkum & Elfie Tromp (moderator)

Dromerige dorpjes in de jungle, de mysterieuze doolhoven van Borges en de tedere poëzie van Pablo Neruda - dat is waar we de ‘traditionele’ Latijns-Amerikaanse literatuur van kennen. Maar de afgelopen jaren is er een nieuwe generatie (vooral) vrouwelijke schrijvers opgestaan die andere, meer duistere beelden nodig hebben om hun (politieke) realiteit te beschrijven. In het nieuwe, oprukkende magisch realisme van deze auteurs vind je geen dromerige doolhoven, maar geesten, voodoo, bloed en gruwel. Met gothic- en horrorelementen zetten deze schrijvers hun verhalen kracht bij en trekken ze hun lezers mee de diepte in. Wat biedt dit genre aan een schrijver - en wat doet het met de lezer?

Tijdens dit programma gingen we in gesprek met auteurs die op schitterende, literaire wijze nachtmerries tot leven weten te wekken. Te gast waren de Argentijnse auteurs Pola Oloixarac en Agustina Bazterrica. Oloixarac weet in haar werk met subtiele, beklemmende beelden een realiteit te schetsen die nét niet helemaal klopt, en Bazterrica zet in haar boek Schitterend lichaam een bloedstollende wereld neer waarin kannibalisme de norm is geworden. Schrijver en dichter Yentl van Stokkum schreef speciaal voor dit programma een haunted zomergedicht en bracht dat live ten gehore. Auteur en horrorliefhebber van het eerste uur Elfie Tromp modereerde het programma. Ook Walid Ben Selim, de helft van het muzikale duo N3rdistan, was erbij en trad op samen met Pola Oloixarac. 

Voertaal: Engels.

Nog niet bekend met het werk van deze twee Argentijnse literaire geweldenaars? Boekentips voor wie zich wil inlezen:

• Mona (2021, beschikbaar in het Engels, niet naar Nederlands vertaald) van Pola Oloixarac
• Savage Theories (2017, beschikbaar in het Engels, niet naar Nederlands vertaald), van Pola Oloixarac
• Dark Constellations (2020, beschikbaar in het Engels, niet naar Nederlands vertaald) van Pola Oloixarac
• Schitterend lichaam (2020) van Agustina Bazterrica (Engelse vertaling: Tender is the Flesh)

Meer details bekijken

Staan er ook nog boze mannen op dit festival?! - met Jens van Tricht, Raoul de Jong, Linda Duits en Robin Block

Terwijl zich in hoog tempo allerlei vormen van emancipatie voltrekken, lijkt één groep die boot te missen: de witte, heteroseksuele, cisgender man. Die had het tot voor kort voor het zeggen, mócht ook alles zeggen, maar voelt zich nu steeds vaker monddood gemaakt of niet gehoord. En dat leidt - natuurlijk - tot boosheid en verdriet. In dit panelgesprek gingen we in op de vraag waarom jonge mannen steeds vaker aansluiting vinden bij (online) subculturen zoals het inceldom (involuntary celibacy oftewel ongewenste maagdelijkheid). Eenzaamheid en een opgeblazen beeld van mannelijkheid spelen in veel gevallen een rol.

Zorgt de emancipatie van alle niet-mannen (en anderen) voor een crisis van mannelijkheid? Hoe kunnen we boze mannen beter begrijpen, vanuit empathie? En waarom staan er eigenlijk zo weinig mannen op het podium van Winternachten?! Auteur en onderzoeker Linda Duits ging in gesprek met maar liefst drie mannen tegelijk. Niet representatief voor de boze witte heteroman, wél experts op het gebied van alle kanten van mannelijkheid. Allereerst dichter en muzikant Robin Block, die in zijn vrije tijd een mannengroep leidt en als geen ander weet hoe belangrijk een eigen ‘community’ is voor mannen. Ook Jens van Tricht, auteur en oprichter van Emancipator, platform voor mannenemancipatie, schoof aan, en kon haarfijn uitleggen waarom mannen feminisme nodig hebben. Auteur en danser Raoul de Jong zat in 2005 al in een documentaire over mannelijkheid, en brengt weer een ander perspectief mee: moeten we überhaupt nog wel over mannelijkheid en vrouwelijkheid praten alsof die elkaar uitsluiten?

Samen maakten ze tijdens dit programma een fenomeen bespreekbaar dat, zo weten we ook, enorm veel weerstand kan oproepen. Maar onder de vlag van het thema Whose House is This? was dit óók een belangrijk onderwerp. We hebben iedereen - man, vrouw en wie zich in die hokjes niet thuisvoelt, boos of niet - nodig voor een eerlijke samenleving. Het was dus tijd om de boze man beter te leren kennen én te begrijpen.

Voertaal: Nederlands. Meer details bekijken

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs.
Sayonara Stutgard interviewde Nana Kwame Adjei-Brenyah, die koos voor en vertelde over Pastoralia van George Saunders. Meer details bekijken