Dystopie en poëzie - met Iman Mersal, Athena Farrokhzad, Ronelda S. Kamfer (online) en Widad Broco

De dystopie: die kennen we vooral als een denkbeeldige samenleving, met louter akelige kenmerken. Een afschrikwekkend toekomstbeeld, en een dankbaar uitgangspunt voor de literatuur, waarin speculatieve verhalen en sciencefiction hun plek allang hebben ingenomen. Who's Afraid of the Female Future? ging niet over die ‘typische’ dystopische genres, maar stond volledig in het teken van de relatie tussen de dystopie en poëzie. Want is poëzie niet bij uitstek het genre waarin maatschappijkritische ideeën en droomwerelden een plek hebben?

Voor vrouwen kan de alledaagse werkelijkheid al dystopisch aanvoelen. Voor je persoonlijke dystopie heb je geen grootse, glamoureuze sciencefiction-vertelling nodig; de poëzie is het genre waarin vrouwelijke dichters thuiskomen. In Who is Afraid of the Female Future? ontmoette je de Egyptisch-Canadese dichter Iman Mersal, de Zweeds-Iraanse dichter Athena Farrokhzad en de Zuid-Afrikaanse dichter Ronelda S. Kamfer (online). Wat is de relatie die deze dichters hebben met ‘de dystopie’? Hoe verbeelden zij toekomstbeelden in hun poëzie? En is ‘het huis’ nog een veilige plek in hun dystopisch-poëtische wereld?

Een intiem programma voor poëzieliefhebbers, met muziek van dichter/performer Widad Broco, de eerste vrouwelijke rapartiest uit de Arabische wereld en ook bekend van de internationaal succesvolle electro-urban formatie N3rdistan. Dit programma was samengesteld door dichter en programmamaker Nisrine Mbarki, die ‘de dystopie’ als volgt typeert: ‘Ik zie dystopische wereldbeelden als kritische beelden, als alarmsignalen van dat waar wij als mensen bang voor zijn. Dystopische beelden verdienen aandacht en ruimte omdat ze een kritische stem vertegenwoordigen en ons wakker kunnen schudden. Ze vormen een commentaar op onze huidige samenleving, die gestoeld is op het liberale en kapitalistische systeem van welvaart en daarmee ook uitbuiting van de mens en de aarde. Naar dat commentaar kunnen we maar beter goed luisteren.’

Voertaal: Engels. Meer details bekijken

Kunstenaars Bruno Ferro Xavier da Silva en Gwen Stok werken samen onder de noemer Trompette de la Mort sinds 2014. Hun kunst heeft een macabere maar speelse uitstraling, alsof je de eregast bent onder de kannibalen, terwijl je probeert de juiste tafelmanieren te onthouden. Ze zijn gespecialiseerd in inkttekeningen (klein en groot) maar ook in schilderijen. In de foyer van PAARD zag je hen live schilderen op kamerschermen en je ontdekte bijzondere tafelkleden. Meer details bekijken

Een filmessay over de vrouw op het witte doek - door Gerlinda Heywegen

Welke ruimte nemen vrouwen in op het witte doek? Hoe zichtbaar of onzichtbaar zijn ze? Wat krijgen we in films te zien van De Vrouw, en hoe? In dit filmprogramma nam redacteur en programmamaker Gerlinda Heywegen je mee op ontdekkingsreis. Vrouwen worden op het witte doek uitgesloten, geseksualiseerd, ontkend, bewonderd, geobjectiveerd, uitvergroot of klein gemaakt - maar zelden vertoond als een mens. Ze zijn madonna of hoer, mythe of huisvrouw. We zien hun beeldvullende rondingen en kapot geslagen dromen. En: wáár zien we vrouwen vooral? Staan ze in de keuken, galopperen ze door het weidse, romantische landschap? Wat doen ze, doen ze wel iets? Welke ruimte is er voor en van haar?

We keken en luisterden naar dit filmische essay waarin we over de hele wereld reisden, een wereld vol filmvrouwen - vrouwen die treurig stemmen, boos maken maar ook (beloofd!) lieten lachen en hoop boden. We lieten ons gidsen door een gestoorde filmwereld met duistere, hilarische, klassieke en giftige voorbeelden. We zagen fragmenten uit o.a. The Piano (Jane Campion), Irréversible (Gaspar Noé), Portrait de la jeune fille en feu (Céline Sciamma) Nostalghia (Andrei Tarkovski) en Titane (Julia Ducourneau). When does she rule or does she rule at all? was het onderwerp van dit filmessay waarin Gerlinda Heywegen filmfragmenten aan elkaar lastte en toelichtte. 

Voertaal: Nederlands. Meer details bekijken

In welk boek kwam jij thuis? - Sayonara Stutgard interviewde Elfie Tromp

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs. Meer details bekijken

Vrouwen, vlees en vrouwenvlees - met Agustina Bazterrica, Roanne van Voorst, Elianne van Elderen en Gwen Stok

Wat is de overeenkomst tussen vrouwenlichamen en vlees? Ze worden beide in grote mate geobjectiveerd - in advertenties, film en taalgebruik. Bestaat er dan misschien ook een verband tussen de consumptie van vlees en het objectiveren van het vrouwenlichaam? De Argentijnse auteur Agustina Bazterrica en de Nederlandse antropoloog en schrijver Roanne van Voorst schreven allebei een hoogst intrigerend boek over dit verband. Tijdens Meat:Woman gingen ze met elkaar in gesprek.

Agustina Bazterrica legt de link tussen vrouw en vlees in haar roman Schitterend lichaam (Tender is the Flesh). In haar dystopische Argentinië is kannibalisme gelegaliseerd en eten mensen hun soortgenoten op - maar dan wel degene die toch al het meest onzichtbaar waren. Roanne van Voorst schreef Ooit aten we dieren, een onderzoek naar de toekomst van ons voedsel. Een must-read voor vegetariërs, veganisten én vleeseters: in het toekomstbeeld van Van Voorst eten we juist helemaal geen vlees meer. Twee totaal verschillende narratieven, maar we zullen tijdens dit programma ontdekken of beide auteurs wellicht toch door dezelfde geest gedreven worden.

Nieuw talent Elianne van Elderen liet zich in opdracht van Winternachten festival inspireren door het werk van illustrator Gwen Stok die op haar beurt drie extra tekeningen maakte bij het oeuvre van Bazterrica.
Alvast in de stemming? Beluister onze podcast Short guide to: Meat, waarin programmamaker Joëlle Koorneef in gesprek gaat met Ruth Ozeki, de Japans-Amerikaanse auteur die als geen ander wist te schrijven over vlees. Mijn jaar van het vlees (My Year of Meats) is een humoristische maar zeer kritische roman over onder meer de vleesindustrie, en sloeg in 2000 in als een bom.

Voertaal: Engels.

Meer details bekijken

Performers, poëzie & punchlines - met Elten Kiene, Aafke Romeijn, Derek Otte, Amara van der Elst, Gershwin Bonevacia, Ellen Deckwitz, Kelvin Allison, Athena Farrokhzad e.a.

Jaaa, Woorden Worden Zinnen was terug op Winternachten! We bestelden een drankje en lieten ons meevoeren door de beste spoken word-artiesten en dichters van dit moment.

Woorden Worden Zinnen is het populaire platform voor auteurs, spoken word-artiesten en muzikanten, dat al jarenlang vol energie en liefde voor taal de mooiste voordrachten en fijnste muziek presenteert aan uitverkochte zalen. Tijdens Winternachten bundelden we met WWZ en PAARD de krachten. In WWZ x Winternachten festival 2022 lieten naast Nederlandse dichters en spoken word-artiesten ook internationale auteurs van het festival hun stem horen tijdens een spraakmakend, extra lang programma. Goeie energie gegarandeerd!

Line-up
Tijdens dit programma zag en hoorde je onder anderen: WWZ-oprichter en spoken word-artiest Elten Kiene, schrijver en muzikant Aafke Romeijn, dichter Derek Otte, spoken-word artiesten Kelvin Allison en Amara van der Elst, dichter (en voormalig stadsdichter van Amsterdam) Gershwin Bonevacia, dichter Ellen Deckwitz, en de Iraans-Zweedse dichter Athena Farrokhzad. Meer details bekijken

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs.
Sayonara Stutgard en Chris Keulemans interviewden elkaar over de boeken waarin zij thuiskomen. Sayonara vertelde over Americanah van Chimamanda Ngozi Adichie en Chris over Between the World and Me van Ta-Nehisi Coates. Meer details bekijken

Schrijver, arts en feminist in 20e-eeuws Egypte - met Annelies Verbeke, Jannah Loontjens, Rachida Lamrabet en Gamal Fouad.

In maart 2021 overleed de legendarische Egyptische auteur Nawal el Saadawi op 90-jarige leeftijd. Kende je haar naam nog niet? Dan is dit programma een mooie kans om dat recht te zetten!

Nawal el Saadawi wordt ook wel ‘de Simone Beauvoir van de Arabische wereld’ genoemd, en haar werk heeft heel wat stof doen opwaaien. Ze was arts en activist en schreef onverbloemd over haar leven als vrijgevochten, feministische vrouw in een Egypte waar lang niet iedereen haar opvattingen deelde. Tijd om haar baanbrekende werk in de schijnwerpers te zetten, en laat dat maar aan Annelies Verbeke en Jannah Loontjens van collectief Fixdit over!

In dit programma, tevens de live-opname van een nieuwe podcastaflevering, gingen auteurs en Fixdit-oprichters Annelies Verbeke en Jannah Loontjens in gesprek met de Belgische auteur en advocaat Rachida Lamrabet en de Nederlandse schrijver en beeldend kunstenaar Gamal Fouad. Ze bespraken Nawal el Saadawi’s invloedrijke werk en in het bijzonder haar roman De val van de imam.

Over Fixdit
Schrijverscollectief Fixdit zet zich in voor het werk van vrouwelijke auteurs die een breed lezerspubliek verdienen. In samenwerking met literair tijdschrift De Gids maken schrijvers Jannah Loontjens en Annelies Verbeke de Fixdit-podcastreeks Moderne klassiekers waarin ze een literaire klassieker, geschreven door een vrouw, belichten.

Fixdit & Writers Unlimited
Fixdit en Writers Unlimited hebben de handen ineen geslagen om vrouwelijke internationale auteurs onder de aandacht te brengen die een plekje in de literaire canon verdienen. November 2021 maakten Fixdit en Writers Unlimited gezamenlijk de aflevering Bibi Koetis voor altijd over de Indische auteur Lin Scholte, met Annelies Verbeke, Jannah Loontjens, Vilan van de Loo (schrijver en samensteller van het verzamelde werk van Lin Scholte) en schrijver Gustaaf Peek. Bekijk hier de videoregistratie van de live podcastopname in Nationaal Museum Sophiahof - van Indië tot nu (Den Haag).

Boekentips:
Het hele oeuvre van Nawal el Saadawi. Lees vooral De val van de imam, Herinneringen van een vrouwelijke arts (Memoirs of a Woman Doctor) en Woman at Point Zero.


Voertaal: Nederlands. Meer details bekijken

In welk boek kwam jij thuis? Chris Keulemans interviewde Müesser Yeniay

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs. Meer details bekijken

Als de aarde niet meer thuis geeft - met Nana Kwame Adjei-Brenyah, Robin Block, Roanne van Voorst & Sherida Kuffour (moderator)

Fantasy en sciencefiction bevinden zich in de marge van het literaire veld, ondanks de grote hoeveelheid lezers die ze aantrekken. Terwijl deze genres, fantasierijk en beeldend als ze zijn, juist de definitie van literatuur oprekken en verrijken. Op literaire festivals wordt er meestal weinig aandacht besteed aan speculatieve fictie. Tijd om daar verandering in te brengen! Tijdens deze Winternachten (thema: Whose house is this?) keken we niet alleen naar ‘het huis’ in traditionele zin, maar maakten we ook ruimte voor verhalen waarin de aarde niet meer volstaat als huis of als thuis.

Want in onze huidige wereld konden we ons nog makkelijk voorstellen wat een huis is, of een bewoner. En we herkenden onze vormen van samenleven en communiceren. Maar hoe leven we samen in 2060? Hoe ziet een huis in een andere dimensie eruit en hoe praten we daar met elkaar? En wat als de aarde niet langer ‘thuis geeft’: waar vinden we dan een nieuw huis? En wat als daar al iemand woont? Tijdens Moving into Space gingen we in gesprek met auteurs die buiten de grenzen denken van het huis dat wij nu kennen. We vierden we de veelzijdigheid en creativiteit van speculatieve fictie - en vonden daarin een nieuwe wereld waar we ons thuis kunnen voelen.

‘Antropoloog van de toekomst’ Roanne van Voorst boog zich over het huis van de toekomst, terwijl dichter en performer Robin Block, een groot liefhebber van sciencefiction, een ode aan het genre bracht. De Amerikaanse auteur Nana Kwame Adjei-Brenyah herinnerde ons er met zijn prachtige, schrijnende werk aan dat de toekomst een grillige plek kan zijn. Moving into Space liet zien waarom speculatieve fictie bij uitstek ook politieke werken zijn, en waarom juist dit genre zo belangrijk is voor de toekomst van de literatuur. We verkenden het heden en het verleden maar vooral de toekomst, we gingen de dimensionale paden op en de interplanetaire lanen in...

De avond werd afgesloten door de geweldige band N3RDISTAN, bekend van hun mythische elektronische tunes. N3RDISTAN creëerde een meespelende poëtische fusion die ongebruikelijk en sereen is. We gingen dansend de toekomst in!

Voertaal: Engels.

Leestips om erin te te komen (van auteurs in dit programma):

• Friday Black van Nana Kwame Adjei-Brenyah
• In Between, Di Antara van Robin Block
• Met zijn zessen in bed van Roanne van Voorst

Nog meer lezen? Dit zijn een aantal van de speculatieve boeken waardoor Fleur Jeras en Nisrine Mbarki, de makers van dit programma, zich hebben laten inspireren:

• The Djinn Falls in Love & Other Stories van Amal El-Mothar e.a.
• Lagoon van Nnedi Okorafor
• Who Fears Death van Nnedi Okorafor
• Black Leopard, Red Wolf van Marlon James
• Lilith’s Brood van Octavia Butler
• Popisho van Leone Ross

Meer details bekijken

In welk boek kwam jij thuis? - Chris Keulemans interviewde Agustina Bazterrica

Vanuit het festivalthema ‘Whose House is This?’ stelden we in Een boek als thuis steeds een andere schrijver de vraag: in welk boek kwam jij thuis? De antwoorden konden alle kanten opgaan. Misschien kozen auteurs een boek waarin een huis wordt omschreven dat echt voelt als hun thuis. Of als een plek waar zij graag zouden willen wonen. Maar de auteur kon zich ook thuisvoelen in de manier van schrijven of denken in een bepaald boek. Zo werd Een boek als thuis een kijkje in de boekenkast én de ziel van onze festivalauteurs. Meer details bekijken