De grondstof van het gedicht

Winternachten internationaal literatuurfestival Den Haag 2023 - illustratie: Gwen Stok, grafisch ontwerp: Eindeloos.

In het slotprogramma van Winternachten festival 2023 gingen dichters en kunstenaars op zoek naar de grondstof van het gedicht. Hoe worden het geweld van de delving van grondstoffen, de vernietiging van levens en werelden, en de uitputting van de aarde hoorbaar en voelbaar in taal? Waar is het gedicht van gemaakt: kan het zelf ook plunderen en schaden?

De grondstof van het gedicht was een avondvullend programma met bekende en nieuwe stemmen, onverwachte performances, dans, muziek en beeld.

Wie een kinderboek over een boerderij openslaat ziet geen hypermoderne, destructieve industrie, maar lieflijke taferelen. Deze verdoezeling van de werkelijkheid is volgens de Britse zoöloog, auteur en activist George Monbiot te wijten aan hardnekkige beelden over onze omgang met dier en land, die zijn ontleend aan de dichtkunst. ‘Een van de grootste bedreigingen voor het leven op aarde is poëzie,’ schreef hij dan ook provocatief.

Toch is het plunderen van de aarde wel tot de moderne poëzie doorgedrongen. In het gedicht ‘Sinaasappel, bitter je schil’, van de Surinaamse dichter Michaël Slory, leggen de mineralen zelf getuigenis af van die geschiedenis:

‘Op Afobaka wil ik zijn
als de arbeiders staken,
de morgen zich boort
in de papaya,
het bauxiet woedend zingt
over zoveel misbruik,
zoveel leugens
zoveel misleiding.’

Boekhandel De Vries van Stockum was in de foyer aanwezig met een stand waar o.a. de boeken van de auteurs die aan dit programma deelnemen, verkrijgbaar waren - met gelegenheid tot signeren!

De grondstof van het gedicht was samengesteld door dichter en schrijver Maarten van der Graaff.

Informatie

Datum en tijd vrijdag 21 april 2023 van 20:30 tot 22:00 uur
Locatie Theater aan het Spui - Zaal 2
Prijs €10
DenHaagPas €7,50
T/m 30 jaar / Ooievaarspas €5

Maarten van der Graaff

(Dirksland, 1987) debuteerde in 2013 met Vluchtautogedichten, bekroond met de C. Buddingh'-prijs. De jury prees de ‘bluf, branie en bravoure’ van de debuterende dichter. Van der Graaff ontsnapt in zijn eigen vluchtauto, de poëzie, aan de alledaagse werkelijkheid - op zoek naar nieuwe dimensies. Zijn tweede bundel Dood werk (2015) werd onderscheiden met de J.C. Bloemprijs. Hij publiceert poëzie en proza in verschillende tijdschriften, treedt regelmatig op en is redacteur en medeoprichter van het online literair tijdschrift Samplekanon. Zijn romandebuut Wormen en engelen (2017) is een eigentijdse zoektocht naar de betekenis van geloof. In 2020 publiceerde hij de dichtbundel Nederland in stukken, gevolgd door zijn tweede roman Onder asfalt (2022) en de dichtbundel Huishoudboekje van de verborgen dingen (2025). Voor Writers Unlimited Festival stelt hij verrassende poëzievoordrachtprogramma's samen.

Bekijk website Maarten van der Graaff
Maarten van der Graaff - foto Bianca Sistermans_Beeldunie

Alara Adilow

(1988) is een Somalische dichter en schrijver woonachtig in Nederland. Ze schreef met haar dichtbundel Mythen en stoplichten (2022) een van de opvallendste debuten van de afgelopen jaren. 'Een onverschrokken debuut' zei de jury die haar dichtbundel over haar eigen transformatie van man naar vrouw bekroonde met de Herman de Coninckprijs, de belangrijkste Vlaamse onderscheiding voor Nederlandstalige poezie. ‘Als het lichaam niet in de taal past, pas je de taal aan. Die simpele en effectieve omkering zie ik in Mythen en stoplichten terug,’ schreef Obe Alkema in NRC. Adilow publiceerde poezie in onder andere De Gids, Het Liegend Konijn, De Revisor en Tirade. Ze maakte deel uit van het NOORDWOORD Poezietalenttraject, is gastschrijver bij nY en werkt aan haar romandebuut Kijk es naar al dit licht, dat verschijnt in 2025.
Alara Adilow - foto Erik Bolding

Asha Karami

is dichter en publiceerde de bundel Godface (2019) waarin wereld en identiteit definitief instabiel zijn en verschillende stemmen door elkaar spreken: ‘ik lig op de bank / terwijl ik mee moet doen met de revolutie’, en: ‘dit was de laatste keer dat ik op mijn werkmail inlogde / ik ben niet meer het monster dat ik was.’ Ook verschenen haar gedichten, essays en korte verhalen in o.a. nY, Het Liegend Konijn, Tirade, Poëziekrant, Terras, Revisor, De Groene, DW B, Cimedart, Extra Extra, De Gids en online op SampleKanon, MisterMotley, DIG, Notulen van het Onzichtbare, Optimist, en Ooteoote. Ze maakt poëziefilms met kunstenaar Johan van Dijke. Haar schrijversresidentie aan de Jan van Eyck Academie leidde tot het cureren van programma's voor Perdu. Naast het schrijven werkt ze als jeugdarts.
Asha Karami - foto Hellen van Meene

Johan van Dijke

(Leiden, 1978) is beeldend kunstenaar. Hij woont en werkt in Amsterdam. In zijn schilderwerken - geconstrueerd uit eigen foto's - dwalen geïsoleerde individuen door ruimtes waar de wanden ieder moment lijken te kunnen smelten en onheilspellende dingen zich buiten het invasieve flitslicht bevinden. In zijn eigen woorden: "In my paintings I try to reconstruct a mental space which is transitional and ephemeral, where the individual lives in isolation, locked in his own personal, unique universe." Ook maakt hij poëziefilms met dichter en schrijver Asha Karami.
Johan van Dijke

Mustafa Stitou

(Tetouan, Marokko, 1974) heeft filosofie gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam. In 1994 debuteerde hij met de dichtbundel Mijn vormen. Daarna volgden Mijn gedichten (1998), Varkensroze ansichten (2003), onder meer bekroond met de Jan Campertprijs, en Tempel (2013), waarvoor hij de Awater Poëzieprijs kreeg. Hij was een jaar lang stadsdichter van Amsterdam, heeft opgetreden op tal van festivals in binnen- en buitenland, en zowel in Zweedse als in Engelse vertaling verscheen een bundel met een selectie uit zijn werk. Waar is het lam? (2022), zijn vijfde dichtbundel, is een indringend onderzoek naar de betekenis van het offer; een intrigerende verzameling gedichten waarin het persoonlijke en politieke, droom en werkelijkheid, vrees en verlangen continu op elkaar ingrijpen. De bundel dingt mee naar de Grote Poëzieprijs, de toonaangevende Nederlandse onderscheiding voor dichtkunst, waarvan de winnaar op 17 mei 2023 bekend wordt gemaakt.
Mustafa Stitou - foto Frank Ruiter

Marwin Vos

(1962) is dichter en beeldend kunstenaar. Haar bundel oorlogspaarden tot in de buitenwijken (2015) werd genomineerd voor de J.C. Bloemprijs en de indrukwekkende bundel het leven van sterren (2019) voor De Grote Poëzieprijs 2020, de toonaangevende Nederlandse onderscheiding voor dichtkunst. In wilde dood (2022) schrijft Marwin Vos over dood en verlies en constateert tegelijkertijd: ‘kolonisten willen het klimaat niet opgeven.’ In haar boek zoekt ze naar een politiek van rouw en roept het uitsterven van dieren en de vernietiging van leefomgevingen op: ‘de politieke naaktheid van de rouwenden / uitvouwen tot een eiland een tong.’ Ook dit boek dingt mee naar de Grote Poëzieprijs 2023 waarvan de winnaar op 17 mei 2023 bekend wordt gemaakt. De woorden van Marwin Vos werden tijdens het Winternachten festival 2023-programma De grondstof van het gedicht door actrice en theatermaker Caro Derkx en danseres en maker Irina Baldini op een bijzondere manier uitgevoerd.
Illustratie: Marwin Vos

Irina Baldini

is danser en maker. Ze trad op tijdens festivals, in galeries en musea, waaronder de Biënnale van Venetië en Tate Britain, en choreografeert voor het theater en op locatie. Ze was mede-oprichter van de 4bid Gallery, non-profit plek, project en platform voor ontmoetingen tussen visuele en performance kunsten, en maakte de performance-avond Highs & Lows in OT301, beide in Amsterdam. Als danser reageert Irina Baldini op toeval, op de omstandigheden en werkt met tijdelijke methodes. Tijdens het Winternachten festival 2023 op vrijdagavond 21 april bewoog ze op de woorden van dichter Marwin Vos en reageert op de vraag: wat is de grondstof van het gedicht?
Irina Baldini - foto Fenia Kotsopoulou

Dean Bowen

(Zoetermeer, 1984) is dichter, performer en programmamaker. In zijn werk kijkt hij hoe de identiteit van mensen zich verhoudt tot de maatschappij, zoals blijkt uit zijn meertalige bundel Bokman (2018). Zijn krachtige voordracht leverde hem de eerste Van Dale SPOKEN Award; hij was in 2019 en 2020 stadsdichter van Rotterdam. In zijn Ik vond geen spoken in Achtmaal (2020) beschrijft een naamloze figuur middels dagboeknotities, gedichten, biechten, en rituelen de zoektocht naar wat er overblijft van een mens, lang nadat die gestorven is. Hij publiceerde gedichten op online platforms SampleKanon en Hard//Hoofd en in tijdschriften als nY en Kunsttijdschrift VlaanderenHij is docent performance literature en poëzie aan de Creative Writing opleiding van ArtEZ. Samen met de Vlaamse schrijver en muzikant Joost Hoekaf maakt hij introspectieve hiphop in het project Vudu Cru. Zijn volgende bundel Masc:r verschijnt in januari 2026.

Instagram: @dean_bowen
Instagram: @vudu.cru
Dean Bowen - foto: Esther Lutgendorff

Martin Rombouts

(Rotterdam, 1992) is schrijver, maker, performer en winnaar van de televisiequiz De slimste mens in 2023. In 2017 studeerde hij af aan ArtEZ Creative Writing met de post-truth non-fictie-novelle I want to climb the mountain, waarvoor hij werd geselecteerd voor het Slow Writing Lab-talentenprogramma van het Nederlands Letterenfonds. Hij publiceerde op ABCyourself, in Tirade en in de Oerol Dagkrant, en trad op op onder andere Lowlands, het Wintertuinfestival en in Perdu. Rombouts is lid van De Literaire Boyband, die januari 2023 hun debuut EP In Canon uitbrengt. Samen met muzikant-kunstenaar Willie Darktrousers en met performers Dean Bowen en Maxime Garcia Diaz maakte hij de muziek- en spoken word-voorstelling Poetic Resistance: een poëtische aanklacht over woede en verzet. Kan een demonstratie een gedicht zijn, een manifest een kunstobject? Speciaal voor het slotprogramma van Winternachten festival 2023 maakten zij gezamenlijk nieuw werk naar aanleiding van de vraag: wat is de grondstof van het gedicht?
Martin Rombouts - foto Jante Wortel

Maxime Garcia Diaz

(Amsterdam, 1993) schrijft poëzie en proza in het Nederlands en Engels. Ze studeerde aan de Universiteit van Amsterdam en de Iowa Writers' Workshop. Haar debuutbundel Het is warm in de hivemind verscheen in 2021 en werd in 2022 bekroond met de C. Buddingh'-prijs voor het beste poëziedebuut. In november 2025 verscheen haar tweede poëziebundel in zowel een Nederlandstalige als een Engelstalige editie bij De Bezige Bij: Het netwerk moet gebouwd worden en The network must be built.

Bekijk website Maxim Garcia Diaz
Instagram @maximgarciadiaz
Maxime Garcia Diaz - foto: Joshua Thermidor

Willie Darktrousers

(1990) is kunstenaar, muzikant en producer van zijn eigen label Snertmormel Records. Hij bracht in 2017 met zijn band het punk- en metal-album Glibberburen uit, in 2020 gevolgd door Eenzame hoogte. Op deze solo-EP blinkt hij uit met dikke beats, hip-hop en auto-tune: hij combineert trap en drill met oorspronkelijke Europese muziek, zoals middeleeuwse en vroege barokmuziek, folk uit Noordoost-Europa en Keltische muziek. Samen met performers Dean Bowen, Martin Rombouts en Maxime Garcia Diaz maakte hij de muziek- en spoken word-voorstelling Poetic Resistance: een poëtische aanklacht over woede en verzet waarin hij de dichters ondersteunt in hun voordracht met duistere elektronica. Kan een demonstratie een gedicht zijn, een manifest een kunstobject? Speciaal voor het slotprogramma van Winternachten festival 2023 maakten zij gezamenlijk nieuw werk naar aanleiding van de vraag: wat is de grondstof van het gedicht?
Willie Darktrousers

Caro Derkx

(Arnhem, 1995) is actrice en theatermaker. Ze koestert een grote liefde voor beeldende kunst, literatuur en filosofie, gebieden die zij inzet om de grote thema’s van onze tijd te bevragen. Haar afstudeersolo Me, Myself and Sir Roger Scruton aan de Toneelacademie Maastricht werd in 2019 bekroond met de Henriëtte Hustinxprijs. Vanaf 2020 ontwikkelt Caro haar werk bij Frascati Producties. Haar eerste voorstelling A Portrait of the Artist in Red, Yellow and Blue ging in december 2020 in première. In 2022 volgde Emma Watson - The Play met Nora el Koussour. Tijdens het Winternachten festival 2023 bracht ze in het programma De grondstof van het gedicht een monoloog geschreven door Anoek Nuyens en Rebekka de Wit, en treedt ze op met teksten van Marwin Vos.
Caro Derkx - foto Eva Roefs

Lucas Rijneveld

(Nieuwendijk, 1991) is schrijver en dichter. Rijneveld won in 2020 als eerste Nederlandse schrijver de International Booker Prize voor The Discomfort of Evening, de Engelse vertaling door Michele Hutchison van zijn romandebuut De avond is ongemak (2018). Zijn eerste bundel Kalfsvlies (2015) bekroond met de C. Buddingh'-prijs werd in 2019 gevolgd door de bundel Fantoommerrie. Zijn gedichten zijn als raadselachtige prozaverhalen waarbij vooral de sterke metaforen opvallen. Hij schrijft over grote thema’s als dood en eenzaamheid, en over ervaringen als plattelandskind dat in de grote stad gaat studeren.  In 2021 verscheen zijn tweede roman Mijn lieve gunsteling waarin een veearts en de dochter van een boer een obsessieve fascinatie voor elkaar ontwikkelen. Zijn dichtbundel Komijnsplitsers. (2022) onderzoekt wat het betekent om te wonen: in een huis, in jezelf en in verhoudingen tot anderen. Datzelfde jaar verscheen het Boekenweekessay, Het warmtefort, van zijn hand.

Instagram: @lucasrijneveld
Lucas Rijneveld - foto Shody Careman

Discover

25 augustus 2026

Codes

Jet Steinz over het Ezelsoor