Ik capituleer - debat over bedreiging, solidariteit en zelfcensuur in kunst en journalistiek

Afshin Ellian opent het debat - foto Serge Ligtenberg

De vrijheid van meningsuiting in Nederland staat onder druk. Vrijwel iedere kunstenaar of journalist die in de afgelopen jaren in het nieuws is gekomen vanwege bedreiging, heeft gecapituleerd. Van toneelregisseur Johan Doesburg (Fassbinders Het Vuil, de Stad en de Dood, 1987) tot Hasna el Maroudi (columniste NRC Handelsblad, 2005).

Steeds werden twee zaken bedreigd: de persoon in kwestie, die een veilig heenkomen zocht, en de vrije meningsuiting, die na een golf van publieke verontwaardiging in de steek werd gelaten. Wachtend op het volgende incident. Afshin Ellian, jurist, dichter en columnist van NRC Handelsblad, opende het programma met een manifest waarin hij een opriep tot het tonen van burgermoed. Er volgde een debat met Sybrand van Haersma Buma (woordvoerder justitie van de CDA Tweede Kamerfractie), Bas Heijne (schrijver) en Marjolijn Februari (filosoof, jurist en schrijver). De Nederlandse situatie werd in een internationaal perspectief geplaatst door de Zuid-Afrikaanse dichter en voormalig anti-apartheidsactivist Breyten Breytenbach. De eerder aangekondigde deelnemer Joesoef Isak, uitgever, journalist en voorvechter van het vrije woord in Indonesië, kon wegens ziekte niet naar Nederland komen. Michaël Zeeman heeft het debat geleid.
Nederlandstalig.

Informatie

Datum en tijd vrijdag 20 januari 2006 van 14:00 tot 16:30 uur
Locatie Theater aan het Spui - grote zaal
Prijs € 10,- (Uitpas € 8,50 CJP/studentenkaart/ooievaarspas € 5,00)

Line-up

Breyten Breytenbach

(1939, Bonnievale) is een Zuid-Afrikaanse schrijver en schilder met Frans burgerschap. Hij studeerde aan de universiteit van Kaapstad. Hij werd een felle tegenstander van de apartheid en verliet Zuid-Afrika in 1960 om zich in Parijs te vestigen. Bij zijn terugkeer in Zuid-Afrika in 1975 werd hij gearresteerd en veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf. In The True Confession of an Albino Terrorist beschrijft hij aspecten van zijn gevangenschap. Na zijn vrijlating keerde hij terug naar Parijs. Breytenbach schreef poezie, proza, essays en toneelstukken. Zijn gedichten vertonen sterke metaforen en een complexe combinatie van verwijzingen naar het Boeddhisme, Afrikaanse spreektaal, en herinneringen aan het Zuid-Afrikaanse landschap. Breytenbach is ook bekend als schilder. In zijn werk portretteert hij surrealistische menselijke en dierlijke figuren, meestal in gevangenschap. Hij heeft verschillende literaire en kunst prijzen voor zijn werk ontvangen. Hij is actief in verschillende organisaties van Zuid-Afrikaanse politieke bannelingen.
Breyten Breytenbach tijdens 10 jaar Hivos Cultuurfonds - foto Ed Lonnee

Afshin Ellian

(Teheran, 1966) ontvluchtte in 1983 het regime van Ayatolla Khomeiny in Iran. Na zes jaar in Kabul, waar hij medicijnen studeerde, kwam hij op uitnodiging in 1989 naar Nederland. Hij studeerde strafrecht, volkerenrecht en filosofie aan de Katholieke Universiteit Brabant in Tilburg. In juni 2003 promoveerde hij op een onderzoek naar de Waarheids- en Verzoeningscommissie van Zuid-Afrika. Er staan twee dichtbundels op zijn naam: Mensenherfst (waarin hij fragmenten van een cultuur in ballingschap illustreert) en Verrijzenis van Woorden. Hij is columnist bij het NRC Handelsblad en schrijft regelmatig stukken voor de opiniepagina’s van dagbladen. Sinds 1 juni 2005 is hij hoogleraar Sociale cohesie, burgerschap en multiculturaliteit aan de faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden. Naast zijn wetenschappelijk werk treedt Ellian geregeld op de voorgrond in het debat over de multiculturele samenleving. Dit jaar publiceerde hij Hoe nog verder? 42 visies over de toekomst, Dialoog met Mohammed en Brieven van een Pers.
Afshin Ellian tijdens Winternachten 2004 - foto Serge Ligtenberg

Michaël Zeeman

(1958-2009) was dichter, schrijver en publicist en werkte als vaste columnist voor de Forum-pagina en Cicero van de Volkskrant. Eerder was Zeeman chef kunstredactie bij de Volkskrant en van 2006-2007 correspondent in Rome. Sinds 1997 was hij als adviseur en gespreksleider betrokken bij festival Winternachten. In 2006 verscheen Wie Kan het Paradijs Weerstaan, een briefwisseling met Abdelkader Benali, waarin beide schrijvers van gedachten wisselen over politiek, het leven, de liefde en literatuur. In 2002 ontving Zeeman de Gouden Ganzenveer, vanwege zijn verdiensten voor de Nederlandse literatuur. Zeeman verwierf in de jaren negentig bekendheid als gespreksleider door zijn maandelijkse boekenprogramma 'Laat op de avond na een korte wandeling', dat later 'Zeeman met boeken' ging heten. In 1991 publiceerde hij zijn eerste dichtbundel Beeldenstorm, waarvoor hij de C. Buddingh-prijs ontving. Zijn tweede bundel, Verhoudingen, verscheen in 1995. In datzelfde jaar publiceerde hij ook de verhalenbundel De Verduistering. In 2009 overleed hij aan de gevolgen van een hersentumor.
Michaël Zeeman - foto Serge Ligtenberg

Sybrand van Haersma Buma

(Workum, 1965) studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Sinds mei 2002 is hij lid van de Tweede Kamerfractie van het CDA. Hij was beleidsmedewerker justitie en plaatsvervangend ambtelijk secretaris van de CDA Tweede Kamerfractie. In de Tweede Kamer houdt hij zich onder meer bezig met justitie en binnenlandse zaken. Het is zijn ambitie om in de Tweede Kamer bij te dragen aan een veilige en betrokken samenleving, waarin mensen respect hebben voor elkaar en waar mensen verantwoordelijkheid nemen.
Sybrand van Haersma Buma - foto

Bas Heijne

(Nijmegen, 1960) schrijft romans, essays, verhalen en toneelstukken en hij is columnist van NRC Handelsblad. Hij publiceerde de romans Laatste woorden en Suez, ontving in 2005 de Henriëtte Roland Holst-prijs en presenteerde in 2008 hij het TV-programma Zomergasten. In Moeten wij van elkaar houden, het populisme ontleed (2011) laat hij zien hoe globalisering en toenemend individualisme het populisme in de hand werken. In 2013 verscheen Angst en schoonheid, een essay over de door hem bewonderde Louis Couperus. In hetzelfde jaar werd zijn documentaire Louis Couperus - niet te stillen onrust uitgezonden. In 2015 presenteerde hij de vijfdelige documentaire De volmaakte mens. In 2016 verscheen zijn essay Onbehagen – nieuw licht op de beschaafde mens. In 2017 ontving Heijne de P.C. Hooft-prijs. Hij krijgt de oeuvreprijs voor zijn beschouwend proza.
Bas Heijne - foto Serge Ligtenberg

Maxim Februari

(Coevorden, 1963) werd geboren als Marjolijn Drenth. Hij is behalve schrijver ook ethicus, kunsthistoricus en jurist. Maxim Februari verstaat de kunst om morele dilemma’s en juridische vraagstukken te verpakken in lichtvoetig proza. “Het moet spannend en onderhoudend zijn. Als je een pamflet schrijft wil niemand het lezen”, zei hij daarover. Zijn roman De literaire kring (2007), over de moraal van de Nederlandse culturele elite, werd zeer positief ontvangen. Kort na verschijning ontving hij de Frans Kellendonk-prijs 2008 voor zijn gehele oeuvre. Van 2001-2010 schreef Februari columns voor de Volkskrant. Een deel van die columns werd gebundeld in Park Welgelegen, Notities over Morele Verwarring (2004). In zijn voor een Gouden Uil genomineerde dissertatie Een Pruik van Paardenhaar & Over het Lezen van een Boek (2000) neemt hij de relatie tussen economie en ethiek onder de loep. Tegenwoordig schrijft hij een wekelijkse column voor de opiniepagina van NRC Handelsblad, die - met enkele Volkskrant-columns - werden gebundeld in Ons soort mensen (2011). In 2013 verscheen De maakbare man, notities over transseksualiteit.
Maxim Februari - foto Merlin Daleman

Discover